Kurumsal hayatta bir kredi komitesinde, önüme gelen bir kredi teklifini hızlıca “uygun”diyerek onayladığımı, sonra da o kredinin battığını, zarar yazdığımızı hatırlıyorum. Ve hala içim yanıyor, ‘nasıl atladım, göremedim ‘diye hayıflanıyorum.
Acaba tam o anda içimden şu soru geçseydi ;
“Gerçekten bu kredi verilmeli mi, yoksa zihnim alıştığı kalıpların dışına çıkmak istemiyor mu?” Belki de bu küçük duraksama, kararımı tamamen değiştirebilirdi.
Ve şimdilerde daha çok fark ediyorum ki: Bilinçdışı önyargılar, en çok hızlı düşündüğümüzde devreye giriyor.
Daniel Kahneman’ın tanımladığı Sistem 1 ve Sistem 2 arasındaki denge, iş hayatında aldığımız neredeyse tüm kararların niteliğini belirliyor.
Sistem 1 hızlı, otomatik ve sezgisel;
Sistem 2 ise düşünerek, analiz ederek hareket ediyor.
Sorun şu ki:
Sistem 1 önyargıları sever, Sistem 2 ise onları sorgular.
Peki iş dünyasında bu dengeyi nasıl kurabiliriz? İşte gerçekten etkili dört yöntem:
- Durup düşünmek
Bir kararı hızla verirken kendimize şunu sormak büyük fark yaratıyor:
“Neden böyle hissediyorum?”
Bu birkaç saniyelik bilinçli farkındalık, otomatik önyargıları zayıflatıyor.
- Sezgiyi verilerle test etmek
Sezgi çoğu zaman bize yol gösterir ama her zaman doğru değildir.
Özellikle ekip içinde küçük testler yapmak, verilerle doğrulamak, sezgilerin sağlamasını yapmayı bir alışkanlık haline getirmek etkili.
- Premortem analizi yapmak
Kararın başarısız olduğunu varsayıp “Nerede hata yaptık?” diye geriye gitmek, kör noktaları muazzam bir şekilde açığa çıkarıyor.
Karşı tez üretmek, zihni otomatik yanıtların dışına taşır.
- “İkinci görüş” almak
Bir meslektaştan fikir almak, genelde kaçırdığımız bir detayı gösteriyor.
Dış göz, kendi düşünce sınırlarımızı genişletmenin en pratik yollarından biri.
Kendimize bir hatırlatma:
Hızlı düşünen zihin yanılgıyı sever;
yavaş düşünen zihin ise gerçeğin kapısını aralar.
Bilinçdışı önyargıları kırmak, sadece daha iyi liderlik yapmak için değil; daha kapsayıcı, daha sağlıklı ve daha bilinçli bir çalışma kültürü inşa etmek için de kritik.
Peki siz son dönemde hangi önyargınızı fark ettiniz?
Yorumlarda paylaşmak isterseniz, bu konuda birbirimize ilham verebiliriz.
